بديع الزمان فروزانفر

849

شرح مثنوى شريف ( فارسى )

ستور دوزند و به زير دم در اندازند ، پار دم نيز تلفظ ديگر از اين كلمه است . رشك زهره : آوازى بسيار خوش كه ستاره‌ى زهره را كه رب النوع طرب است برشك انگيزد . موسيقى در جان مستمع تاثير مىكند و او را به ياد گذشته مىافكند و خيال را بر مىانگيزد ، مقصود مولانا آنست كه آهنگ اين مطرب روح را در عالم خيال پرواز مىداد و بانديشه وا مىداشت . بعقيده‌ى صوفيان ، سماع در هر سالك اثرى مناسب درجه‌ى او دارد « سرى سقطى رضى اللَّه عنه مىگويد كه قلوب اهل محبت در وقت سماع در طرب آيد و قلوب توبه كاران در خوف به حركت آيد و آتش قلوب مشتاقان در زبانه زدن آيد ، مثل سماع همچون باران است كه بر زمين طيب رسد ، زمين سبز و خرم گردد ، سماع نيز چون بدلهاى پاكيزه‌ى صافيه‌ى زاكيه رسد فوايدى كه در وى مكنون و مستور باشد بظهور آيد . خاصيت سماع آنست كه هر چيزى كه در آن وجود منطوى باشد از خوف و رجا و سرور و حزن و شوق و محبت گاهى آن را در صورت طرب و گاهى در صورت گريه از دل بيرون آرد و ظاهر كند . » اوراد الاحباب ، انتشارات دانشگاه طهران ، ص 181 . رويم از مشايخ صوفيه درباره‌ى اين حالت مىگويد : يشهدون المعانى التي تعزب عن غيرهم . ( صوفيان در حال سماع آن معانى كه از ديگران پنهان است مشاهده مىكنند ) رساله‌ى قشيريه ، طبع مصر ، ص 154 . نيز ، جع : شرح مثنوى شريف ، ج 1 ، ذيل : ب ( 6 ) . عبد الحميد بن معين الدين قتالى رفاعى تبريزى از روى گفته‌ى ابن عربى ، سماع را بسه قسم تقسيم كرده و براى هر يك نشانه‌اى بر شمرده و بر مبناى آن ، اين ابيات را تفسير نموده است بدين گونه :